Te lipe rëče
- Ancona votiva Uccea
Karjë tih lipih hïš jë je walil potres.
So ostale hïše śiś te lësane lïnde ta-na Solbizi anu ta-na Korütë.
Tu-w planïni so mörë nalëst merïdjane ta-na miro omaśane. Sa mörë nalëst fornaže anu mlïne ka se nalažajo blïśu wödë.
Tu-w Reśiji jë pa već rači ka kažajo to valïko fëdo od judi.
Ta nej liuča to jë statua ka narëdil tu-w lëtu 1535 Giacomo Martini, ka na se nalaža tu-w zirkvë ta-na Ravanzi. Turän, narëd tej na čibula tu-w lëtu 1824, ka naredil Pietro Craighero s Paluče.
Od zarkve te Osojske, narëd tu-w lëtu 1860, jë ostalo tu-w to nešnjo zirküw, mośaiko ka an kažë te Svete Vito, Modesto anu Crescenzia anu ka naredila škula tu-w Spilimberġi.
Monuminte
- Monument od brusarjüw (liträt Eko-kaśanja)
Ta-na Ravanzë se nalaža monumet śa spomanot soldade ka so wmärli tu-w weri, ka an bil žihnan tu-w lëtu 1931. Nej prid an bil ġan ta-na orïzi anu tu-w lëtu 1956 an bil ġan ta-na mëji, ta pär orïzi.
Tu-w Bili se nalaža monument śa spomanot soldade ka so wmärli tu-w weri, ka an bil narëd tu-w lëtu 1975 anu an se nalaža ta-pär zarkvë.
Tu-w Osoanë so trï majane narëd od judi tu-w lëtu 1954. Ta pärwa se nalaža ta-na poti ka gre orë vasï, ta drüga ta-na Prowali anu ta trëtnja ta orë w Jamë.
Ta-na Solbizi se nalažata dwa monuminta śa spomanot soldade ka so wmärli tu-w weri. Te pärvi se nalaža blïśu zarkve, ta-pär poti anu an bil narëd tu-w lëtu 1920. Te drügi an bil narëd tu-w lëtu 1967 anu an se nalaža ta-na Wortë.
Ta-na Solbizi, ta-na Wortë, sa nalaža monument od brusarjüw, ġan 8 dnuw avošta lëta 1999, śa spomanüt isö dëlu. Monument bil narëd od C.A.M.A. – Comitato Associativo Monumento all’Arrotino – ka an jë spravil 8 brusarje anu an pöčël dëlat 20 dnuw setembarja lëta 1997. Monument kažë no viliko pëć, ka na spomänja Ćanen, anu naga brusarja śiś bičikleto.
Kaśanjë od Brüsarja
Isö kaśanjë se nalaža ta-na Solbizi, anu an sprawja wse te rëči ka doparajo brüsarji (krösme, bičiklete), litrate anu drügi.
Isö kaśanjë jë ji naredil “Comitato Associativo Monumento all’Arrotino”.
Kaśanjë jë oġano ves misez avošta, wsaki din.
Drüge dni to mörë bët oġano ći so klïčë prid.
INFO: Comitato C.A.M.A. Via Monte Sart, 12/a - Stolvizza di Resia
Presidente: Lettig Domenico
Responsabile del Museo: Giovanni Negro
tel/fax 0433/53554
e-mail: cama-resia@libero.it
Kaśanjë od judi śiś Reśije
- Interno del Museo Etnografico
Tu-w Pöjë, tu-w Bili, jë kaśanjë od judi śis Reśije, tu-w ka so nalaža litrate narëd prid anu döpö potres.
Kaśanjë jë tu-w ni lësani hïši, ta-mi ite ka so bile dane judin döpö potres. Ta- nutrë jë karjë rači ka jüdi so doparali śa dëlet, śa žïvit anu oblačïla.
Asočazjun ka se klïčë “Museo della gente della Val Resia” jë spravila wsë rëči.
Kaśanjë jë oġan väs misäz avošta.
Drügë dni to mörë bët oġano ći so klïčë prid.
INFO: Associazione culturale "Museo della gente della Val REsia" Via Udine 12 - Stolvizza di Resia
tel e fax 0433/53428
e-mail: rozajanskidum@libero.it
Kaśanjë laterïje tu-w Bili
- Archivio Parco Prealpi Giulie
Tu-w Bili jë ta stara laterïja tu ka injën jë kaśanjë od wse te rëčë ka judi so doparali tu-w laterïji.
Hïša bila narëd tu-w lëtu 1928, ma laterïja na bila oġana wžë tu-w lëtu 1926.
Śaġana tu-w lëtu 1976, na bila spet oġana tu-w lëtu 1977, anu nej śad śaġana tu-w lëtu 1980.
So mörë nalëst wsë ite rëči ka ni kažajo dëlu od latërïje anu itö ka jüdi so doparali śa sïret mliku.
Kaśanjë jë oġano wsö lëtu, köj ći sa klïčë prid.
INFO: Comune di Resia Via Roma, 21 Resia
tel. 0433/53001 int. 2 - fax 0433/53392
e-mail: resia@com-resia.regione.fvg.it
Ente Parco Naturale delle Prealpi Giulie Piazza del Tiglio, 1 Resia
tel. 0433/53534 - fax. 0433/53129
Pravize anu kultüra
- Balli resiani e carnevale
- Archivio Parco Prealpi Giulie
- Costume di carnevale
Tu-w Reśiji jë karjë tih starih pravizeh.
Jë ples, zïtira anu uže, ka ti stari so nän püstili.
Zïtira nu bünkula anu ples, ni uržïvijo wse fiëšte, žinitke, kuškrïte, püst.
Karjë judi parhaja śa püst śis Laškaga, śis Buškaga, śis Niskaga.
Śa püst sa mörë vïdit te lipe bile maškire, ka ni parganjajo vïlažej.
Püst se rivawa te din na Pëpël, ko babaz parhaja wnamjan, zakoj an dëlal šagnat judin karjë palank.
